Kontrolsüz Kavşakta “Sağdaki Geçiş Önceliklidir” Kuralını Biliyor muydunuz?

Trafik ışığı, görevli veya geçiş hakkını belirleyen levhaların bulunmadığı kavşaklarda sürücüler zaman zaman kimin önce geçeceği konusunda kararsız kalabilir. Bu durumlarda en çok hatırlanması gereken kurallardan biri şudur:

Eşdeğer yolların kesiştiği kontrolsüz kavşakta, soldaki motorlu araç sağdan gelen motorlu araca ilk geçiş hakkını vermelidir.

Halk arasında bu kural genellikle “Sağdaki araç önceliklidir” şeklinde ifade edilir. Ancak bu cümle tek başına söylendiğinde yanlış anlaşılabilir. Çünkü sağdan gelen kuralı bütün kavşaklarda ve her koşulda uygulanmaz.

Trafik polisi, ışıklı işaret cihazı, “Dur”, “Yol Ver”, “Ana Yol” veya “Tali Yol” levhası bulunuyorsa öncelikle bunlara uyulur. Bölünmüş yol, dönel kavşak, tramvay hattı ve görev hâlindeki geçiş üstünlüğüne sahip araçlar için de farklı kurallar geçerlidir.

Kontrolsüz Kavşak Nedir?

Kontrolsüz kavşak; kavşak kollarının trafik yoğunluğu ve geçiş hakkı bakımından birbirinden farklı olduğunun işaretlerle belirtilmediği, trafik polisi veya ışıklı işaret cihazıyla yönetilmeyen kavşaktır.

Karayolları Genel Müdürlüğü, kontrolsüz kavşağı genel geçiş hakkı kurallarının uygulandığı kavşak olarak tanımlamaktadır. KGM – Karayolu Trafik İşaretleme Standartları

Bir kavşakta aşağıdakiler bulunmuyorsa kavşak kontrolsüz olabilir:

• Trafik görevlisi,
• Trafik ışığı,
• “Dur” levhası,
• “Yol Ver” levhası,
• Ana yol veya tali yol işaretleri,
• Geçiş sırasını belirleyen yol çizgileri,
• Dönel kavşağa ait öncelik düzenlemesi.

“Kavşak Yaklaşımı” veya “Kontrolsüz Kavşak” uyarı levhasının bulunması ise tek başına bir yola diğerine karşı geçiş üstünlüğü vermez. Bu levha, sürücüyü yaklaşan kavşak ve olası çapraz trafik konusunda uyarır.

Sağdan Gelen Kuralı Nasıl Uygulanır?

Karayolları Trafik Kanunu’nun 57’nci maddesine göre, kavşak kollarının trafik yoğunluğu bakımından farklı olduğu işaretlerle belirlenmemişse motorlu araçlardan soldaki, sağdan gelen araca geçiş hakkı vermelidir. Adalet Bakanlığı – Karayolları Trafik Kanunu

Örneğin kontrolsüz bir kavşakta:

• Siz düz ilerliyorsunuz.
• Sağınızdaki yoldan başka bir otomobil kavşağa yaklaşıyor.
• Herhangi bir trafik ışığı, görevli veya geçiş hakkı levhası bulunmuyor.
• Yolların biri ana, diğeri tali yol olarak işaretlenmemiş.

Bu durumda sağınızdaki araca ilk geçiş hakkını vermeniz gerekir. Aracın sağa, sola veya düz gitme niyeti ayrıca değerlendirilse de kavşağa giriş sırasında sağdan gelmesi temel öncelik kuralını oluşturur.

Kuralın daha kolay hatırlanması için şu cümleyi kullanabilirsiniz:

“Sağım doluysa beklerim.”

“Sağdaki Her Zaman Önceliklidir” Demek Doğru mu?

Hayır. Sağdan gelen kuralı yalnızca geçiş sırasının başka bir görevli, ışık, levha veya özel kuralla belirlenmediği kontrolsüz kavşaklarda uygulanır.

Öncelik değerlendirmesi yaparken sırasıyla şu unsurlara bakılmalıdır:

1. Trafik görevlisinin işareti var mı?
2. Trafik ışığı çalışıyor mu?
3. “Dur”, “Yol Ver”, ana yol veya tali yol levhası var mı?
4. Geçiş üstünlüğüne sahip görevli bir araç yaklaşıyor mu?
5. Tramvay, bölünmüş yol veya dönel kavşak için özel bir durum var mı?
6. Bunların hiçbiri yoksa yollar eşdeğer mi?
7. Yollar eşdeğerse sağdan araç geliyor mu?

“Sağdan gelen” kuralı bu kontrollerin sonunda uygulanır.

Hangi Durumlarda Sağdan Gelen Kuralı Uygulanmaz?

Trafik görevlisi varsa

Kavşağı yöneten trafik görevlisinin işaretleri, trafik ışıkları ve levhalardan önce gelir. Görevli durmanızı işaret ediyorsa yol boş olsa bile durmalısınız.

Trafik ışığı çalışıyorsa

Işıklı işaret cihazının bulunduğu kavşakta sağdan gelen kuralı yerine ışıkların verdiği talimat uygulanır. Yeşil ışık yanması da kavşağın mutlaka boş olduğu anlamına gelmez. Çıkışınız kapalıysa kavşak içinde kalacak şekilde ilerlememelisiniz.

“Dur” veya “Yol Ver” levhası varsa

“Dur” levhasıyla karşılaşan sürücü durarak geçiş hakkı olan araçları kontrol etmelidir. “Yol Ver” levhası bulunan koldan gelen sürücü ise diğer yoldaki araçlara ilk geçiş hakkını vermelidir.

Bu araç sizin sağınızdan geliyor olsa bile levha nedeniyle beklemekle yükümlü olabilir.

Ana yol ve tali yol belirlenmişse

Tali yoldan ana yola çıkan sürücü, ana yoldaki araçlara geçiş hakkı vermelidir. Yolların genişliği veya asfalt kalitesi değil, trafik işaretleriyle belirlenmiş statüsü dikkate alınır.

Bölünmüş yola çıkılıyorsa

Bölünmüş yola çıkan sürücü, bölünmüş yolda ilerleyen araçlara ilk geçiş hakkını vermelidir. Bölünmüş yoldaki aracın sağdan veya soldan gelmesi bu kuralı değiştirmez.

Dönel kavşağa giriliyorsa

Dönel kavşağa yaklaşan sürücü, kavşak içinde ilerleyen araçlara geçiş hakkı vermelidir. Ancak yalnızca ortasında bir ada bulunması, her kavşağı otomatik olarak standart bir dönel kavşak hâline getirmeyebilir. Levhalar ve yol çizgileri dikkatle incelenmelidir.

Millî Eğitim Bakanlığı sürüş materyallerinde de dönel kavşak düzenlemesi bulunmayan bazı ada çevreli kavşaklarda genel sağdan gelen kuralının uygulanabileceği belirtilmektedir. MEB – Karayolları ve Trafik Ders Materyali

Tramvay bulunuyorsa

Aksine bir işaret veya görevli talimatı bulunmadıkça doğru ilerleyen tramvaya geçiş hakkı verilmelidir. Tramvayın fren mesafesinin uzun olduğu ve ray dışına çıkamayacağı unutulmamalıdır.

Bir mülkten veya izden çıkılıyorsa

Otopark, akaryakıt istasyonu, bina girişi, özel mülk veya yol niteliğinde olmayan bir alandan çıkan sürücü, karayolundaki araçlara geçiş hakkı vermelidir.

Geçiş üstünlüğüne sahip araç yaklaşıyorsa

Görev hâlindeki ambulans, itfaiye, polis veya mevzuatta belirtilen diğer geçiş üstünlüğüne sahip araçlar sesli ve ışıklı uyarılarını kullanıyorsa, sağdan gelen kuralından önce bu araçların güvenli geçişi sağlanmalıdır.

Geçiş Hakkı ile Geçiş Üstünlüğü Aynı Şey mi?

Bu iki kavram günlük konuşmada birbirinin yerine kullanılsa da aynı anlamı taşımaz.

Geçiş hakkı, normal trafik düzeni içinde bir yol kullanıcısının diğerine göre önce geçme hakkıdır. Kontrolsüz kavşakta sağdan gelen aracın durumu buna örnektir.

Geçiş üstünlüğü ise görev hâlindeki ambulans, itfaiye veya polis aracı gibi belirli araçların, güvenliği tehlikeye sokmamak şartıyla bazı trafik kısıtlamalarına bağlı olmadan ilerleyebilmesidir.

Bu nedenle kontrolsüz kavşak için daha doğru ifade:

“Sağdan gelen aracın ilk geçiş hakkı vardır.”

Geniş Yolun Her Zaman Önceliği Var mı?

Sürücüler arasında en yaygın yanlışlardan biri, geniş olan yolun kendiliğinden ana yol kabul edilmesidir.

Bir yolun:

• Daha geniş olması,
• Asfalt kaplı olması,
• Daha yoğun kullanılması,
• Cadde olarak adlandırılması,
• Diğer yolun sokak olması,
• Üzerinde daha hızlı araçların ilerlemesi

tek başına geçiş hakkı oluşturmaz.

Ana ve tali yol ayrımı levhalarla ya da yol işaretlemeleriyle belirlenmemişse kavşak kontrolsüz olabilir ve sağdan gelen kuralı uygulanabilir.

“Ben caddeden geliyorum, o sokaktan çıkıyor” düşüncesi, işaretlerle desteklenmediği sürece güvenilir bir geçiş hakkı değerlendirmesi değildir.

Kavşağa Önce Gelen Araç mı Geçer?

Türkiye’de kontrolsüz kavşaklar için her durumda geçerli olan “önce gelen önce geçer” şeklinde genel bir kural bulunmaz. Araçlardan birinin kavşağa birkaç saniye önce ulaşması, diğer geçiş hakkı kurallarını ortadan kaldırmaz.

Sürücüler:

• Kimin daha önce geldiğine,
• Kimin daha hızlı olduğuna,
• Kimin daha büyük araç kullandığına,
• Kimin daha çok korna çaldığına

göre değil, geçiş hakkı kurallarına göre hareket etmelidir.

Ancak başka bir araç kavşağın içine girmişse çarpışmayı önlemek için yavaşlanmalı ve gerekirse beklenmelidir. Geçiş hakkına sahip olmak, bilinçli biçimde tehlikenin içine girme hakkı vermez.

Düz Giden Araç Her Zaman Öncelikli mi?

“Düz giden araç her zaman önceliklidir” düşüncesi de eksiktir. Kontrolsüz ve eşdeğer yolların kesiştiği bir kavşakta öncelikle sağdan gelen kuralı değerlendirilir.

Bununla birlikte dönüş yapan sürücü:

• Dönüş yolundaki yayalara,
• Varsa bisiklet yolu veya bisiklet şeridindeki kullanıcılara,
• Manevrası sırasında yolunu kestiği araçlara

karşı dikkatli olmak ve gerekli geçiş hakkını vermek zorundadır.

Düz ilerlemek, trafik görevlisi, ışık, levha veya sağdan gelen kuralını geçersiz kılan sınırsız bir öncelik sağlamaz.

T Kavşakta Geçiş Hakkı Kimindir?

T biçimindeki bir kavşakta sürücüler genellikle düz devam eden yolun otomatik olarak ana yol olduğunu düşünür. Oysa ana ve tali yol ayrımı levhalarla belirtilmemişse yalnızca yolun geometrisine bakarak karar vermek doğru değildir.

T kavşakta:

• “Dur” veya “Yol Ver” levhası varsa levhaya uyulur.
• Ana yol işareti varsa ana yoldaki araçlara geçiş hakkı verilir.
• Yol bir mülk veya otopark çıkışıysa karayolundaki araçlar beklenir.
• Yollar eşdeğer ve kavşak kontrolsüzse sağdan gelen kuralı değerlendirilir.

T kavşağın şekli tek başına geçiş hakkını belirlemeyebilir.

Kontrolsüz Kavşağa Nasıl Yaklaşılmalı?

Karayolları Trafik Kanunu, sürücülerin kavşaklara yaklaşırken kavşak koşullarına uygun biçimde yavaşlamasını, dikkatli olmasını ve geçiş hakkı bulunan araçlara yol vermesini gerektirir.

Güvenli yaklaşım şu şekilde olmalıdır:

1. Gaz pedalını erken bırakın.
2. Aynalardan arkanızdaki trafiği kontrol edin.
3. Kavşaktaki ışık, levha ve yol çizgilerini arayın.
4. Görüşü kapatan araç, bina, duvar veya ağaç olup olmadığını değerlendirin.
5. Sağ, sol ve karşı yöndeki trafiği kontrol edin.
6. Sağınızdan araç geliyorsa geçiş hakkını verin.
7. Kavşağın tamamen güvenli olduğundan emin olduktan sonra ilerleyin.
8. Kavşaktan hızlı biçimde geçmeye çalışmayın.

Kavşak görüşü park edilmiş bir araç veya bina nedeniyle kapanıyorsa hızınızı yürüyüş hızına yakın kontrollü bir seviyeye düşürmeniz gerekebilir. Aracın ön kısmını çapraz trafiğin yoluna sokmadan görüş alanınızı kademeli biçimde artırın.

Sağa Baktım, Araç Yoktu Demek Yeterli mi?

Hayır. Kontrolsüz kavşakta yalnızca sağ tarafı kontrol etmek yeterli değildir. Soldan gelen bir sürücü kurala uymayabilir, karşı yöndeki araç dönüş yapabilir veya bir yaya geçişe başlamış olabilir.

Bu nedenle kavşakta:

• Sağı,
• Solu,
• Karşı yönü,
• Yaya geçitlerini,
• Bisiklet ve motosikletleri

birlikte değerlendirmek gerekir.

Özellikle motosikletler, bisikletler ve elektrikli skuterler küçük görsel alan kapladıkları için direk, ağaç, araç sütunu veya park edilmiş bir aracın arkasında kolayca kaybolabilir.

Sağdan Gelen Araç da Yavaşlamak Zorunda mı?

Evet. Geçiş hakkına sahip olmak, kavşağa hız kesmeden girmek anlamına gelmez. Bütün sürücüler kavşağa yaklaşırken yavaşlamak ve olası tehlikelere karşı hazırlıklı olmak zorundadır.

Sağdan gelen sürücü:

• Diğer araçların kendisini gördüğünü varsaymamalı,
• Kavşağa yüksek hızla girmemeli,
• Gerekirse fren yapabilecek hızda ilerlemeli,
• Yayaları ve iki tekerlekli araçları kontrol etmeli,
• Başka bir sürücünün kuralı ihlal edebileceğini hesaba katmalıdır.

Defansif sürüşün temel yaklaşımı şudur:

Geçiş hakkınız olabilir; fakat önce diğer sürücünün gerçekten durduğundan emin olun.

Dört Araç Aynı Anda Gelirse Ne Yapılmalı?

Dört kollu kontrolsüz bir kavşağa her yönden aynı anda araç gelmesi durumunda sürücüler birbirlerinin sağında araç görebilir ve geçiş sırası karışabilir.

Böyle bir durumda:

• Herkes hızını azaltmalı,
• Kavşağa zorla girilmemeli,
• Sürücülerin hareketleri dikkatle izlenmeli,
• Yanlış anlaşılabilecek aceleci el hareketlerinden kaçınılmalı,
• Bir araç güvenli biçimde geçtikten sonra sıra yeniden değerlendirilmelidir.

Bir sürücünün size yol vermesi, diğer yönlerden gelen araçların da durduğu anlamına gelmez. Kavşağa girmeden önce bütün yönleri yeniden kontrol edin.

Sinyal Vermek Öncelik Sağlar mı?

Hayır. Dönüş sinyali yalnızca sürücünün niyetini diğer yol kullanıcılarına bildirir.

Sinyal veren sürücü:

• Geçiş hakkı kazanmaz,
• Diğer araçları durmaya zorlayamaz,
• Kavşağa kontrolsüz biçimde giremez,
• Yaya veya bisikletlinin yolunu kesemez.

Sinyal, trafik iletişiminin önemli bir parçasıdır; fakat geçiş hakkı kurallarının yerine geçmez.

En Sık Yapılan Hatalar

Kontrolsüz kavşaklarda sürücülerin yaptığı başlıca hatalar şunlardır:

• Sağdan gelen aracı kontrol etmemek,
• Geniş yolu otomatik olarak ana yol kabul etmek,
• “Ben caddeden geliyorum” diyerek öncelik istemek,
• Düz giden aracın her zaman öncelikli olduğunu düşünmek,
• Kavşağa önce gelenin geçeceğini varsaymak,
• Sinyalin geçiş hakkı sağladığını sanmak,
• Sağdan gelirken hız azaltmamak,
• Park edilmiş araçların arasından kontrolsüz çıkmak,
• Yalnızca otomobillere bakıp motosiklet ve bisikletleri fark etmemek,
• Başka bir sürücünün durduğunu görmeden kavşağa girmek,
• Korna çalarak geçiş önceliği kazanmaya çalışmak.

Üç Aşamalı Kontrolü Hatırlayın

Kontrolsüz bir kavşağa yaklaşırken üç aşamayı uygulayın:

Yavaşla, işaretleri ara, sağını kontrol et.

Ancak kontrol yalnızca sağ tarafla sınırlı kalmamalıdır. Sağdan gelen araca yol verdikten sonra sol, karşı yön, yaya ve bisiklet trafiğini yeniden değerlendirin.

Sonuç

Kontrolsüz ve eşdeğer yolların kesiştiği kavşakta soldaki motorlu araç, sağdan gelen motorlu araca ilk geçiş hakkını vermelidir. Ancak “Sağdaki her zaman önceliklidir” demek doğru değildir.

Trafik görevlisi, ışık, “Dur” veya “Yol Ver” levhası, ana–tali yol düzenlemesi, bölünmüş yol, dönel kavşak, tramvay ve görev hâlindeki geçiş üstünlüğüne sahip araçlar genel sağdan gelen kuralından önce değerlendirilmelidir.

Geçiş hakkına sahip olsanız bile kavşağa hız kesmeden girmeyin. Diğer sürücünün sizi gördüğünden ve gerçekten durduğundan emin olun.

Unutmayın: Trafikte geçiş hakkını bilmek önemlidir; kazayı önlemek için bu hakkı dikkatli kullanmak daha önemlidir.

Kaynaklar

• Adalet Bakanlığı – Karayolları Trafik Kanunu
• KGM – Karayolu Trafik İşaretleme Standartları
• Millî Eğitim Bakanlığı – Karayolları ve Trafik Ders Materyali
• KGM – Modern Dönel Kavşak Kullanımı

#KontrolsüzKavşak, #SağdanGelen, #GeçişHakkı, #KavşakKuralları, #TrafikKuralları, #SağdakiÖncelikli, #AnaYol, #TaliYol, #YolVer, #DefansifSürüş, #TrafikGüvenliği, #GüvenliSürüş, #SürüşTeknikleri, #SürücüBilgisi, #UzmanOtomotivci